Vreemde instrumenten...

Adriaan Kragten

Een drogredenering is een redenering waarmee een bepaald verschijnsel verklaard wordt op basis van onjuiste uitgangspunten. Bijvoorbeeld dat het dag-nachtritme ontstaat doordat de zon om de aarde draait. De bewering dat een orkest vals klinkt als de trompet een zuivere A speelt en de rest van het orkest te hoog of te laag speelt, is net zo iets.

De gelijkzwevende stemming is nu eenmaal de standaard voor de westerse muziek en je moet er daarom vanuit gaan dat het orkest een zuivere A speelt en stemt volgens de gelijkzwevende stemming. Als een trompettist met dit orkest mee wil spelen dan zal hij ook gelijkzwevend moeten stemmen. Maar voor een normale trompet vereist dit dat bepaalde tonen gecorrigeerd worden.

Of de onzuiverheid nu veroorzaakt wordt doordat een trompet natuurtonen produceert die zuiver zijn volgens de harmonische stemming of dat de onzuiverheid veroorzaakt wordt door combinatie van ventielen of door wat voor andere oorzaak dan ook, doet niet ter zake. Je moet bepaalde tonen corrigeren en dat kan door een toon met embouchure op te drijven of te laten zakken of door een toon te laten zakken met een trigger als het instrument daarmee uitgerust is.

Het instrument met zeven bekers van Adolf Sax en mijn Sixel zijn beiden zuiver volgens de gelijkzwevende stemming en daarom kun je met een orkest meespelen dat gelijkzwevend stemt zonder dat je bepaalde tonen hoeft te corrigeren. Een bijkomend voordeel is dat de vingerzettingen eenvoudiger zijn omdat je geen of maar één ventiel hoeft in te drukken. Een ander bijkomend voordeel is dat de vijf tonen die liggen tussen de grondtoon en de lage Fis ook (nagenoeg zuiver) gespeeld kunnen worden wanneer de ventielen wel met elkaar gecombineerd worden. Het bereik van deze instrumenten ligt daardoor meer dan een oktaaf lager dan dat van een instrument met drie ventielen en dezelfde lengte van de hoofdbuis.

joostv

Adriaan Kragten schreef:

Een drogredenering is een redenering waarmee een bepaald verschijnsel verklaard wordt op basis van onjuiste uitgangspunten. Bijvoorbeeld dat het dag-nachtritme ontstaat doordat de zon om de aarde draait. De bewering dat een orkest vals klinkt als de trompet een zuivere A speelt en de rest van het orkest te hoog of te laag speelt, is net zo iets.

De gelijkzwevende stemming is nu eenmaal de standaard voor de westerse muziek en je moet er daarom vanuit gaan dat het orkest een zuivere A speelt en stemt volgens de gelijkzwevende stemming. Als een trompettist met dit orkest mee wil spelen dan zal hij ook gelijkzwevend moeten stemmen. Maar voor een normale trompet vereist dit dat bepaalde tonen gecorrigeerd worden.

Of de onzuiverheid nu veroorzaakt wordt doordat een trompet natuurtonen produceert die zuiver zijn volgens de harmonische stemming of dat de onzuiverheid veroorzaakt wordt door combinatie van ventielen of door wat voor andere oorzaak dan ook, doet niet ter zake. Je moet bepaalde tonen corrigeren en dat kan door een toon met embouchure op te drijven of te laten zakken of door een toon te laten zakken met een trigger als het instrument daarmee uitgerust is.

Het instrument met zeven bekers van Adolf Sax en mijn Sixel zijn beiden zuiver volgens de gelijkzwevende stemming en daarom kun je met een orkest meespelen dat gelijkzwevend stemt zonder dat je bepaalde tonen hoeft te corrigeren. Een bijkomend voordeel is dat de vingerzettingen eenvoudiger zijn omdat je geen of maar één ventiel hoeft in te drukken. Een ander bijkomend voordeel is dat de vijf tonen die liggen tussen de grondtoon en de lage Fis ook (nagenoeg zuiver) gespeeld kunnen worden wanneer de ventielen wel met elkaar gecombineerd worden. Het bereik van deze instrumenten ligt daardoor meer dan een oktaaf lager dan dat van een instrument met drie ventielen en dezelfde lengte van de hoofdbuis.

en uw punt is?

camel · **Geregistreerd:** 06 mei 2004 10:51 **Berichten:** 2185

Shit man, ik dacht dat ik het allemaal wel begrepen had op het conservatorium
Toen wij koperklas hadden, wezen veel docenten erop, dat als je in het accoord zuiver wilde spelen, dat je soms ook een bepaalde accoord noot moest opdrijven, of juist wat laten zakken. Maar daar houdt de sixel dus ook al rekening mee...

delano

Gek Camel, zo heb ik het ook geleerd van mijn toenmalige tromboneleraar. Nu weet ik niets van orkestdirectie maar ik zou het toch vreemd vinden dat een, niet door een muzikant maar door een technicus (Zimmermann?) bedachte, noodoplossing om op een KLAVIER regulier (dus zonder omstemming) chromatisch te kunnen spelen (de gelijkzwevende stemming dus) , ook standaardpraktijk zou zijn voor symfonie- en andere orkesten die die gelijkzwevende stemming totaal niet nodig hebben.

ATR · **Geregistreerd:** 24 apr 2008 14:49 **Berichten:** 20

Precies!
Zo heb ik het ook geleerd en beter nog je kunt het zelf gewoon vaststellen.
De terts in een majeur akkoord moet bijv.lager geintoneerd worden dan diezelfde toon in een kwintfunctie; in combinatie met de juiste balans bloeit het akkoord dan pas echt op. Ik meende dat dergelijke dingen gesneden koek waren voor blazers vanaf het B-diploma muziekschool t/m het concertgebouworkest.
Dat je bij samenspel met piano of orgel wat moet aanpassen is duidelijk.

Adriaan Kragten

Het maakt niets uit of een orkest nu gelijkzwevend stemt als er een piano mee doet of harmonisch zou stemmen als er geen piano mee doet voor de correcties die op een trompet aangebracht moeten worden voor de onzuiverheid die het gevolg is van de combinatie van ventielen. Ik zal dit nog één keer proberen uit te leggen en dan houd ik er mee op.

Stel de C1 is zuiver. Stel je speelt een toon een kwint hoger, dus een G1, en je doet dat zonder enige correctie van de lipspanning. Je krijgt dan een toon waarvan de frequentie precies een factor 1,5 hoger is dan de C1 en deze toon is daarom zuiver volgens de harmonische stemming. Om een G1 te spelen die zuiver is volgens de gelijkzwevende stemming moet je de toon een haartje laten zakken omdat volgens de gelijkzwevende stemming de frequentie een factor twee tot de macht zeven twaalfde = 1,4983 hoger moet zijn. Het verschil is 0,1 % ofte wel ongeveer 1 / 60 van een halve toonsafstand. Dit is zo weinig dat haast niemand dit nog kan horen wanneer de tonen na elkaar gespeeld worden. Wanneer de tonen gelijktijdig gespeeld zouden worden is het wel te horen omdat er dan een zweving optreedt.

Stel ik heb een trompet zonder triggers en ik stel de stembuizen zo af dat 1 zuiver is, 2 zuiver is en 1 + 3 zuiver is. Het gevolg hiervan is dat 1 + 2 wat te hoog is (0,6 %), 2 + 3 wat te laag is (0,9 %) en 1 + 2 + 3 behoorlijk wat te hoog is (1,4 %). Als ik op dit instrument een Cis1 speel zonder lipspanningscorrectie dan is deze toon behoorlijk wat te hoog. Als ik op dit instrument een Gis1 speelt zonder lipspanningscorrectie dan is deze toon behoorlijk wat te laag. Als gevolg hiervan is het interval Cis1 - Gis1, 2,3 % te klein is wat neer komt op meer dan 1 / 3 van een halve toonsafstand en dit is nogal wat.

De afwijking die in de kwint Cis1 - Gis1 optreedt als gevolg van de combinatie van ventielen is dus vele malen groter dan het verschil tussen een gelijkzwevende en een harmonische kwint. Het interval Cis1 - Gis1 is kwa stemming dan ook het lastigste interval om op een trompet zonder triggers zuiver te spelen wat goed te merken is als je snel de intervallen C1 - G1 en Cis1 - Gis1 na elkaar speelt.

Wanneer je een trompet hebt waar wel een trigger op zit dan kun je beter 2 + 3 zuiver stemmen. Het gevolg hiervan is wel dat 1 + 3 nu 0,9 % te hoog wordt en dat 1 + 2 + 3 zelfs 2,3 % te hoog wordt. Beide afwijkingen zijn wel met de trigger te corrigeren maar dit kost tijd. Ik blijf een trigger maar een lapmiddel vinden om de onzuiverheid te corrigeren die het gevolg is van een beslissing die men een paar honderd jaar geleden genomen heeft om genoegen te nemen met drie ventielen om het gat tussende C1 en de G1 te overbruggen. De belangrijkste reden waarom dit systeen het gewonnen heeft zal wel zijn dat een systeem met drie ventielen het goedkoopst is.

Op het instrument van Adolf Sax en op mijn Sixel kan men met een minimale lipspanningscorrectie een harmonische kwint spelen ook al produceert het instrument van nature gelijkzwevende kwinten. Daarom kan men heel gemakkelijk mee spelen met een piano maar men kan ook nog steeds gemakkelijk mee spelen met een orkest dat harmonisch stemt.

erikveldkamp · **Geregistreerd:** 26 nov 2002 16:28 **Berichten:** 5688

Adriaan Kragten schreef:

Ik zal dit nog één keer proberen uit te leggen en dan houd ik er mee op.

Bedankt!!!

Adriaan Kragten

Beste ATR
Volgens mij worden niet alleen klavierinstrumenten gelijkzwevend gestemd maar ook alle snaarinstrumenten met fretten, zoals de gitaar en de basgitaar. Wanneer een dergelijk instrument in het orkest voorkomt zal dat orkest dus ook gelijkzwevend moeten stemmen. Ik denk dat zelfs alle blaasinstrumenten met kleppen, zoals de fluit en de saxofoon, zo gebouwd worden dat ze gelijkzwevend stemmen wanneer de tonen niet gecorrigeerd worden. Omdat bij deze instrumenten de tonen wel gecorrigeerd kunnen worden, kunnen ze wel meespelen met een orkest dat harmonisch stemt.

Het grote verschil tussen de harmonisch en de gelijkzwevende stemming zit hem niet in de kwint maar in de terts. Bij een harmonisch grote terts is de verhouding 5/4 ofte wel 1,25. Bij een gelijkzwevende grote terts is de verhouding twee tot de macht vier twaalfde = 1,2599. Een harmonische grote terts is dus aanzienlijk kleiner dan een gelijkzwevende grote terts. Nu horen wij hier in het westen erg veel muziek waar gelijkzwevende grote tertsen in gebruikt worden en daar zijn we aan gewend geraakt. Wanneer ik op een trompet het interval C2 - E2 speel zonder correctie, dan klinkt dat interval als een harmonische grote terts. Voor mij klinkt dat dan te laag en ik zal de E2 altijd wat opdrijven ook al speel ik in mijn eentje en hoef ik niet te stemmen met een gelijkzwevend instrument.

Vreemde instrumenten...

Wie is er online